Những hồn không còn phiêu bạt

> > Cựu binh Úc Laurens Wildeboer (phía xa nhất trong ảnh) và cựu binh Derrill de Heer (áo kẻ) tháng 4/2012 gặp bà Nguyễn Thị Hiểu (85 tuổi, ở Đồng Nai) - mẹ liệt sĩ Phan Văn Ban - để trao lại cuốn sổ tay và khăn quàng của anh. “Những vong linh phiêu bạt” (Operation Wandering Souls) là dự án hỗ trợ Việt Nam xác định vị trí mai táng cũng như nhận diện những quân nhân Việt Nam mất tích trong các trận đụng độ với lực lượng của Úc và New Zealand. Dự án do một nhóm học giả Úc từng tham chiến ở Việt Nam, hiện công tác tại Đại học New South Wales (Học viện Quốc phòng Úc), thực hành. “Chúng tôi cũng nghiên cứu kỹ các hồ sơ chính thức của Úc và xác định được tên của khoảng 600 liệt sĩ Việt Nam... Chúng tôi dự định mang theo những dữ liệu này khi sang thăm Việt Nam vào cuối tháng 7 này, đúng dịp Việt Nam và Úc kỷ niệm 40 năm thiết lập quan hệ ngoại giao” - TS Bob Hall, người đảm đương nhóm nghiên cứu, từng tham chiến tại Việt Nam, bàn luận với PV tiên phong qua email. Trước đó, nhóm đã chuyển một số dữ liệu về nơi mai táng liệt sỹ, kỷ vật của họ cho các tổ chức, cá nhân chủ nghĩa của Việt Nam. Nhà sử học Bob Hall cho biết, nhiều năm qua, nhóm tụ hội nghiên cứu các chiến dịch quân sự của Úc thời đoạn 1966-1971 tại tỉnh Phước Tuy (nay là Bà Rịa - Vũng Tàu), Long Khánh và Biên Hòa (Đồng Nai). Nhóm cũng đang giữ khoảng 90 lá thư lấy từ các trận mạc ở Bình Định. Ngoài việc xác định nơi mai táng, nhân thân liệt sĩ Việt Nam, dự án “Những vong linh phiêu bạt” cũng thu thập những di vật mà binh sĩ Úc, New Zealand thu thập được từ các liệt sĩ Việt Nam, để rồi trả về gia đình người đã khuất. Mỗi lá thư còn nguyên vết bùn đất, bức ký họa chì đen hoặc màu bay bướm, giấy khen rách rời, tài liệu quân y với nét trang trí lãng mạn... Mà nhóm nghiên cứu thu thập được là mỗi cảnh đời, mỗi mệnh rưng rưng. Thư của người lính Đào Đắc Luyện (Hòm thư 44195 BS) gửi vợ là Lê Thị Hỷ (thôn Hữu Giang, xã Bình Giang, huyện Bình Khê, tỉnh Bình Định) có đoạn viết: “Thôi vợ chồng xa nhau đã trên 14 năm nay biết bao nhiêu nỗi thương nỗi nhớ, sao nhiêu chuyện muốn nói, kể ra đây sao cho hết được. Chỉ có điều phải tiêu diệt cho hết giặc Mỹ và lũ tay sai thì mới kể hết được. Lần nữa anh nhắc lại em cố cho thằng Huệ đi học và sau khi nhận được thư này biên thư cho anh và nói Huệ biên thư cho anh nhé!”. Câu chuyện chiếc nhẫn Một bức thư người cha gửi con đang chiến đấu, “mong con trở nên dũng sĩ diệt Mỹ” . Theo nhóm nghiên cứu Úc, ngày 9/12/1970, một trung đội thuộc Trung đoàn Hoàng gia Úc mật phục ở vị trí khoảng 7km về phía đông làng Xuyên Mộc, huyện Xuyên Mộc, tỉnh Phước Tuy. Lúc 7h25 sáng, phía Việt Nam tiến công vị trí trung đội của Úc với pháo cối và súng hạng nặng. Tuy nhiên, Quân giải phóng Việt Nam không biết chắc vị trí mai phục của lính tráng Úc và cuộc tấn công chỉ lướt qua vị trí này. Phía binh sỹ Úc bắn trả và phản công từ phía bên sườn của phía Việt Nam. Trong trận đánh này, một chiến sỹ Việt Nam hy sinh. Sau trận đánh, binh lính Úc tìm được một chiếc nhẫn vàng và một số tài liệu của người chiến sỹ hy sinh. Các tài liệu sau đó được gửi về trung tâm ở Núi Đất để giám định tình báo. Kết quả cho thấy chiến sỹ Việt Nam là thành viên Đại đội K9, tiểu đoàn đoàn lực lượng địa phương D440. Tuy nhiên, Đại đội K9 của D440 đã được chuyển giao cho D445 và trở nên Đại đội C3 của tiểu đoàn này. Các tài liệu xác định người liệt sỹ là Nguyen Van Sang, sinh tại Quảng Ngãi, thuộc Đại đội K9, Tiểu đoàn D440, nhưng phục vụ cho Đại đội C3 D445. Anh là tiểu đội phó. Các tài liệu gồm một bằng khen, chứng nhận là Đảng viên và một chứng thực thăng chức ghi vào giữa tháng 8/1970. Không may là những tài liệu này không do Quân đội Úc lưu giữ mà được chuyển cho trọng điểm phá hoang Tài liệu hỗn hợp của Bộ chỉ huy quân đội Mỹ tại Sài Gòn và sau đó nhóm nghiên cứu Úc không có thông báo tiếp theo về số của các tư liệu thu giữ được. “Riêng chiếc nhẫn vàng vẫn được phía quân đội Úc giữ lại. Nếu không tìm thấy gia đình người liệt sỹ, chúng tôi sẽ trao chiếc nhẫn cho Chính phủ Việt Nam vào ngày 29/7 tại Hà Nội”, ông Derrill de Heer, thành viên nhóm nghiên cứu, người từng dự hai cuộc chiến của Úc, nói với PV Tiền Phong. Chân dung người lính Chân dung chiến sỹ Việt Nam được in ra từ phim âm bản lưu trữ từ năm 1968 . Theo tài liệu dự án “Những hồn phiêu bạt” cung cấp, ngày 12/8/1968, các binh sĩ người New Zealand thuộc Trung đội 3, Đại đội W, Tiểu đoàn 4RAR/NZ đang bảo vệ chiến dịch phá dỡ địa hình vùng ven lộ giữa núi Dinh và núi Tóc Tiên (Bà Rịa - Vũng Tàu). Trung đội 3 mai phục gần một con sông nhỏ ở phía tây núi Dinh. Lúc 2h50 chiều, hai chiến sỹ của Quân phóng thích Việt Nam tiến về phía khu vực phục kích. Một chiến sỹ bị bắn. Chiến sỹ còn lại thay mang theo thi thể của đồng đội, nhưng làn mưa đạn buộc anh phải bỏ lại đồng đội. Có vết máu cho thấy anh đã bị thương. Người ta tìm thấy 2 khẩu súng trường CKC, 2 quả lựu đạn và dụng cụ nấu bếp. Tìm thấy một đoạn phim âm bản người chiến sỹ Việt Nam mang theo, nhóm binh sỹ New Zealand giữ lại với hy vọng xác định được tính danh liệt sỹ và cung cấp thông báo tình báo. Đoạn phim sau khi tráng cho thấy bức chân dung một chiến sỹ của Quân phóng thích và được cho là thuộc một đơn vị quân y. “Chúng tôi không biết liệu bức ảnh có phải là chân dung của người chiến sỹ Việt Nam hy sinh trong trận phục kích hay không, nhưng chúng tôi phỏng đoán như vậy. Viên chức tình báo của Đại đội W (không tham gia cuộc chạm súng) đã giữ lại đoạn phim âm bản và trả lại phía New Zealand. Ông hy vọng bức ảnh sẽ được trả về cho gia đình người chiến sỹ Việt Nam”, ông Heer nói. Bức ký họa Long Tân Một trong khoảng 40 bức ký họa đen trắng được lưu giữ từ trận Long Tân . Nhóm nghiên cứu Úc cho biết, ngày 18/8/1966, các lực lượng thuộc Quân giải phóng Việt Nam và một đại đội của Úc đối mặt tại đồn điền cao su Long Tân thuộc tỉnh Phước Tuy. Trung đoàn 275 Quân giải phóng và Tiểu đoàn D445 của phía Việt Nam với sự yểm trợ của các đơn vị hậu cần tấn công Đại đội D thuộc Tiểu đoàn 6, Trung đoàn hoàng thất Úc. Đó là một trận chiến ác liệt mà phía Úc thường gọi là trận Long Tân. Đó là trận đánh lớn nhất của quân sĩ Úc trong cuộc chiến ở Việt Nam và ngày 18/8 đã trở nên ngày đặc biệt với Úc, đặc biệt là các cựu binh Úc từng phục vụ ở Việt Nam. Sáng 19/8/1966, Đại đội D và các đại đội khác trở lại trận mạc để tìm xác lính Úc và chôn thi thể quân sĩ Việt Nam từng người một, đúng vị trí họ ngã xuống. Một sỹ quan Úc giám sát việc an táng phát hiện một quyển sách trong túi một chiến sỹ có kẹp các bức ký họa diễn tả sinh động cuộc sống của chiến sỹ này cùng đồng đội và người dân địa phương. Vị sỹ quan giữ lại quyển sách cùng các bức ký họa và đến năm 2012 tặng cho dự án “Những vong hồn phiêu bạt” với hy vọng kỷ vật này sẽ trở về Việt Nam. “Nếu không tìm thấy gia đình người chiến sỹ hoặc các cựu chiến binh Trung đoàn 275, chúng tôi sẽ trao kỷ vật cho Bảo tàng Đồng Nai vào chiều 30/7”, ông Heer cho biết. Báo tiên phong sẽ lần lượt đăng trên www.Tienphong.Vn thông báo, hình ảnh những kỷ vật do Operation Wandering Souls cung cấp. Tấm lòng cựu binh Úc Việc hiệp tác trao trả hài cốt quân nhân nước ngoài tham dự chiến tranh ở Việt Nam bị mất tích (MIA) là việc làm nhân đạo của chính phủ Việt Nam biểu lộ đạo lý của người Việt Nam trong suốt chiều dài lịch sử và đã được các chính phủ can hệ (Mỹ, Úc…) đánh giá cao. Vấn đề MIA của Úc đến nay đã giải quyết xong. “Những người làm dự án Operation Wandering Souls mong muốn đáp lại mĩ ý của phía Việt Nam bằng việc cung cấp các thông tin hữu ích cho việc lớp hài cốt và trao trả lại các kỷ vật của lính Việt Nam hy sinh trong chiến tranh”, ông Nguyễn Quang Trung, Tham tán Công sứ Đại sứ quán Việt Nam tại Úc, nói với PV tiên phong. Chiến tranh Việt Nam để lại những di chứng với chừng độ khác nhau cho các cựu binh Úc. Nhiều người có cảm giác dằn vặt, tự vấn mình trong nhiều năm, có người không chịu đựng nổi đã tìm đến cái chết… “Gần đây có trường hợp cựu chiến binh Brian ở Tây Úc là một ví dụ tiêu biểu. Ông này có người anh cũng tham chiến ở Việt Nam và đã trầm mình khi trở về Úc. Bản thân ông luôn dằn vặt về cuộc chiến và năm nay quay trở lại Việt Nam với mong muốn tìm lại hài cốt của một số liệt sỹ ta mà ông đã tận mắt chứng kiến lúc hy sinh”, ông Trung cho biết. Trong phạm vi dự án Operation Wandering Souls năm ngoái cũng có trường hợp một cựu chiến binh Úc cảm thấy nhẹ nhõm rất nhiều khi trả lại được chiếc khăn cho bà mẹ 85 tuổi của một liệt sỹ Việt Nam… Tấm lòng cựu binh Úc Việc hợp tác trao trả hài cốt lính nước ngoài dự chiến tranh ở Việt Nam bị mất tích (MIA) là việc làm nhân đạo của chính phủ Việt Nam miêu tả đạo lý của người Việt Nam trong chiều dài lịch sử và đã được các chính phủ liên hệ (Mỹ, Úc…) đánh giá cao. Vấn đề MIA của Úc đến nay đã giải quyết xong. “Những người làm dự án Operation Wandering Souls mong muốn đáp lại thiện ý của phía Việt Nam bằng việc cung cấp các thông tin hữu dụng cho việc lớp hài cốt và trao trả lại các kỷ vật của quân nhân Việt Nam hy sinh trong chiến tranh”, ông Nguyễn Quang Trung, Tham tán Công sứ Đại sứ quán Việt Nam tại Úc, nói với PV tiên phong. Chiến tranh Việt Nam để lại những di chứng với mức độ khác nhau cho các cựu binh Úc. Nhiều người có cảm giác dằn vặt, tự vấn mình trong nhiều năm, có người không chịu đựng nổi đã tìm đến cái chết… “Gần đây có trường hợp cựu chiến binh Brian ở Tây Úc là một ví dụ tiêu biểu. Ông này có người anh cũng tham chiến ở Việt Nam và đã tự vẫn khi trở về Úc. Bản thân ông luôn dằn vặt về cuộc chiến và năm nay quay trở lại Việt Nam với mong muốn tìm lại hài cốt của một số liệt sỹ ta mà ông đã tận mắt chứng kiến lúc hy sinh”, ông Trung cho biết. Trong khuôn khổ dự án Operation Wandering Souls năm ngoái cũng có trường hợp một cựu chiến binh Úc cảm thấy nhẹ nhõm rất nhiều khi trả lại được chiếc khăn cho bà mẹ 85 tuổi của một liệt sỹ Việt Nam… Minh Long